Sanctieovertredingen worden in Nederland van oudsher vrijwel uitsluitend strafrechtelijk gehandhaafd. Met het wetsvoorstel Wet internationale sanctiemaatregelen, dat begin 2026 bij de Tweede Kamer is ingediend, komt daar een bestuursrechtelijk spoor naast te staan. Voor bedrijven die internationaal handelen betekent dit een fundamentele verandering in hoe snel en hoe vaak overtredingen daadwerkelijk worden beboet.
Wat verandert er
De huidige Sanctiewet 1977 is de afgelopen jaren slechts beperkt aangepast, terwijl de omvang en complexiteit van internationale sanctieregimes juist sterk zijn toegenomen. Het wetsvoorstel signaleert een aantal concrete knelpunten: ontbrekende kaders voor gegevensuitwisseling tussen toezichthouders, het ontbreken van bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden, onvoldoende systemen voor vermogensbeheer bij bevriezingsmaatregelen, en te weinig transparantie over relaties met gesanctioneerde personen en entiteiten.
De belangrijkste wijziging: de Douane krijgt de bevoegdheid om sanctieovertredingen bij invoer, doorvoer en uitvoer van goederen bestuursrechtelijk af te handelen, inclusief het opleggen van bestuurlijke boetes. Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) krijgt vergelijkbare bevoegdheden, met boetes die kunnen oplopen als percentage van de jaaromzet, en de mogelijkheid om lasten onder dwangsom op te leggen bij overtreding van bevriezingsverplichtingen.
Bestuursrecht naast strafrecht
Het belang van deze verschuiving is niet te onderschatten. Strafrechtelijke handhaving vergt een strafrechtelijk onderzoek, vervolging en een rechterlijk oordeel — een proces dat jaren kan duren en waarbij het Openbaar Ministerie keuzes moet maken in capaciteit en prioritering. Een bestuursrechtelijke boete kan door de toezichthouder zelf worden opgelegd, op basis van eigen onderzoek, zonder tussenkomst van het strafrecht.
Dat maakt handhaving sneller, directer en naar verwachting frequenter. Overtredingen die voorheen onder de strafrechtelijke radar bleven — bijvoorbeeld omdat ze te beperkt van omvang waren voor een strafrechtelijk traject — kunnen straks eenvoudiger bestuursrechtelijk worden beboet.
Wat dit betekent voor bedrijven
Voor organisaties die goederen, technologie of diensten over de grens leveren, verschuift het risicoprofiel:
- Meer kans op daadwerkelijke handhaving — een lagere drempel voor optreden betekent dat overtredingen die voorheen bleven liggen, nu eerder tot een boete kunnen leiden.
- Directere rol voor de Douane — bij in-, door- en uitvoer van goederen wordt de Douane niet alleen controlerend, maar ook bestraffend bevoegd.
- Boetes gekoppeld aan omzet — bij het BTI kunnen sancties oplopen als percentage van de jaaromzet, wat de financiële impact voor grotere bedrijven aanzienlijk maakt.
- Nadruk op eigen verantwoordelijkheid — met een sneller handhavingsinstrument neemt het belang van een aantoonbaar zorgvuldig sanctiescreeningsproces toe, juist om te kunnen aantonen dat overtredingen niet aan onzorgvuldigheid te wijten waren.
Praktijkvoorbeeld
Een importeur voert een zending in die achteraf gedeeltelijk onder een sanctieregime blijkt te vallen, zonder dat dit bij de aangifte werd opgemerkt. Onder de huidige praktijk hangt vervolging sterk af van de ernst en omvang van de zaak. Onder de nieuwe wet kan de Douane een dergelijke overtreding rechtstreeks bestuursrechtelijk beboeten, ook wanneer de omvang op zichzelf beperkt is — wat de noodzaak van sluitende interne controles bij invoer en uitvoer vergroot.
Veelgestelde vragen
Vervangt de bestuursrechtelijke boete het strafrecht?
Nee, de wet voegt een bestuursrechtelijk spoor toe naast het bestaande strafrecht. Voor de meest ernstige overtredingen blijft strafrechtelijke vervolging mogelijk.
Geldt dit alleen voor grote bedrijven?
Nee. De bevoegdheden van Douane en BTI gelden voor alle partijen die goederen in-, door- of uitvoeren, ongeacht bedrijfsgrootte. Boetes bij het BTI zijn wel gekoppeld aan jaaromzet, wat de impact voor grotere bedrijven groter maakt.
Wanneer treedt de wet in werking?
Het wetsvoorstel doorloopt de parlementaire behandeling; een exacte inwerkingtredingsdatum was ten tijde van schrijven nog niet vastgesteld. Bedrijven doen er goed aan nu al te anticiperen op strengere en snellere handhaving.
TradeRisk helpt bedrijven bij het inrichten van een aantoonbaar zorgvuldig sanctiescreeningsproces, zodat u niet alleen sanctierisico's beheerst, maar dit desgevraagd ook kunt onderbouwen richting toezichthouders. Lees ook meer over hoe sanctiescreening werkt en sanctiescreening van bedrijven.